معمای گم شدن حجم هارد: چرا هارد ۱ ترابایت، ۱۰۰۰ گیگ نیست؟
آیا تا به حال برای شما پیش آمده است که یک هارد اکسترنال، فلش مموری یا یک لپتاپ جدید خریداری کنید و پس از اتصال آن به کامپیوتر متوجه شوید که بخشی از فضای ذخیرهسازی آن غیب شده است؟ این موضوع یکی از رایجترین سوالات و دغدغههای کاربران دنیای فناوری است. وقتی برای خرید یک هارد ۱ ترابایتی هزینه میکنیم، انتظار داریم دقیقاً ۱۰۰۰ گیگابایت فضای خالی در اختیار داشته باشیم، اما در کمال تعجب با عددی مثل ۹۳۱ گیگابایت روبرو میشویم.
در این مقاله قصد داریم به زبان کاملاً ساده و تخصصی، دلیل کم بودن حجم هارد، تفاوت ظرفیت اسمی و واقعی فلشها و راز این فضای گمشده را بررسی کنیم. اگر میخواهید بدانید آیا شرکتهای سازنده سر ما کلاه میگذارند یا پای یک استاندارد جهانی در میان است، تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.
- ۱. داستان از کجا شروع میشود؟ تفاوت انسان و سیستم
- ۲. تفاوت گیگابایت و گیبیبایت (GB در برابر GiB)
- ۳. آیا تولیدکنندگان هارد دروغ میگویند؟
- ۴. پارتیشنبندی و فایلهای سیستمی؛ متهم ردیف دوم
- ۵. بدافزارها و باجافزارها: خطر پنهان کاهش حجم هارد
- ۶. چگونه حجم واقعی هارد خود را محاسبه کنیم؟ (آموزش)
- ۷. سوالات متداول کاربران
داستان از کجا شروع میشود؟ تفاوت انسان و سیستم
برای درک دلیل کم بودن حجم هارد، ابتدا باید بدانیم که مغز انسان و پردازنده کامپیوتر به دو زبان کاملاً متفاوت ریاضی صحبت میکنند. ما انسانها در زندگی روزمره از سیستم دهدهی (Decimal) استفاده میکنیم. در این سیستم، همه چیز بر پایه مضاربی از عدد ۱۰ است. به عنوان مثال، یک کیلوگرم برابر با ۱۰۰۰ گرم و یک کیلومتر برابر با ۱۰۰۰ متر است.
اما کامپیوترها مغز دهدهی ندارند. آنها از سیستم دودویی (Binary) استفاده میکنند که بر پایه اعداد ۰ و ۱ است. در دنیای کامپیوتر، مضارب بر اساس توانهای عدد ۲ محاسبه میشوند. بنابراین، نزدیکترین عدد به ۱۰۰۰ در توانهای عدد ۲، عدد ۱۰۲۴ (یعنی ۲ به توان ۱۰) است.
تفاوت گیگابایت و گیبیبایت (GB در برابر GiB)
به دلیل همین سردرگمی تاریخی، سازمانهای استاندارد جهانی تصمیم گرفتند نامگذاریها را تفکیک کنند. اگرچه ما در مکالمات روزمره همیشه از کلمه «گیگابایت» استفاده میکنیم، اما سیستم عامل ویندوز در واقع در حال نمایش «گیبیبایت» است!
- گیگابایت (Gigabyte - GB): واحد استاندارد سیستم دهدهی است. ۱ گیگابایت دقیقا برابر با ۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ بایت است. تولیدکنندگان هارد از این واحد استفاده میکنند. (برای مطالعه بیشتر میتوانید به مقاله مرجع گیگابایت مراجعه کنید).
- گیبیبایت (Gibibyte - GiB): واحد استاندارد سیستم دودویی است. ۱ گیبیبایت برابر با ۱,۰۷۳,۷۴۱,۸۲۴ بایت است. ویندوز از این سیستم برای نمایش حجم استفاده میکند.
| ظرفیت اسمی (روی جعبه) | حجم واقعی در ویندوز (تقریبی) | میزان فضای گم شده! |
|---|---|---|
| ۱۶ گیگابایت (فلش) | ۱۴.۹ گیگابایت | ۱.۱ گیگابایت |
| ۳۲ گیگابایت (فلش/رم) | ۲۹.۸ گیگابایت | ۲.۲ گیگابایت |
| ۱۲۸ گیگابایت (SSD) | ۱۱۹.۲ گیگابایت | ۸.۸ گیگابایت |
| ۵۰۰ گیگابایت (HDD) | ۴۶۵.۶ گیگابایت | ۳۴.۴ گیگابایت |
| ۱ ترابایت (HDD/SSD) | ۹۳۱.۳ گیگابایت | ۶۸.۷ گیگابایت |
| ۲ ترابایت (HDD) | ۱۸۶۲.۶ گیگابایت | ۱۳۷.۴ گیگابایت |
آیا تولیدکنندگان هارد دروغ میگویند؟
بسیاری از کاربران تصور میکنند شرکتهایی مانند وسترن دیجیتال، سیگیت یا سامسونگ با درج حجم بیشتر روی بستهبندی، قصد فریب مشتریان را دارند. اما از نظر قانونی و علمی، آنها دروغ نمیگویند. تولیدکنندگان دقیقاً همان مقدار بایتی که روی جعبه درج شده است را به شما تحویل میدهند.
وقتی روی یک هارد نوشته شده ۱ ترابایت، آن قطعه سختافزاری دقیقا ۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ بایت سلول ذخیرهسازی دارد. این شرکتها استدلال میکنند که استفاده از سیستم متریک (دهدهی) برای مصرفکننده عادی بسیار قابل فهمتر از اعداد پیچیده باینری است. مقصر اصلی این سوتفاهم، سیستم عاملها (مخصوصا ویندوز) هستند که با وجود استفاده از سیستم دودویی، همچنان عبارت GB را به جای GiB نمایش میدهند.
پارتیشنبندی و فایلهای سیستمی؛ متهم ردیف دوم
دلیل کم بودن حجم هارد همیشه به تفاوت ریاضی ختم نمیشود. گاهی اوقات هارد دیسک شما حجم بیشتری را نسبت به فرمولهای بالا از دست میدهد. دلیل این موضوع چیست؟
زمانی که یک هارد یا فلش را برای اولین بار به سیستم متصل میکنید، سیستم عامل برای اینکه بتواند اطلاعات را روی آن بنویسد و بخواند، باید آن را «فرمت» و «پارتیشنبندی» کند. ایجاد فایل سیستم (مانند NTFS، FAT32 یا exFAT) و جداول تخصیص فایل (Master File Table) به خودی خود مقداری از فضای هارد را اشغال میکند. این فضا به مدیریت دادهها اختصاص مییابد و برای کاربر قابل استفاده نیست.
بدافزارها و باجافزارها: خطر پنهان کاهش حجم هارد
گاهی اوقات کاهش فضای ذخیرهسازی، ارتباطی به کارخانه سازنده و فرمت ندارد. اگر متوجه شدید که حجم هارد دیسک شما به صورت ناگهانی و بدون اینکه فایل جدیدی روی آن کپی کرده باشید در حال پر شدن است، سیستم شما در خطر است.
برخی از ویروسها، بدافزارها و خصوصاً باجافزارها (Ransomware) با کپی کردن مداوم فایلهای مخرب، ایجاد فایلهای پنهان، یا رمزنگاری اطلاعات، حجم زیادی از هارد را اشغال میکنند. این تهدیدات میتوانند سلامت هارد و امنیت اطلاعات شما را به خطر بیندازند. اگر با پر شدن ناگهانی و غیرعادی درایوهای خود مواجه شدید، پیشنهاد میکنیم حتماً مقاله جامع و کاربردی باج افزار چیست؟ راهنمای جلوگیری و حذف باج افزار را مطالعه کنید تا با روشهای ایمنسازی سیستم و پاکسازی این تهدیدات به طور کامل آشنا شوید.
چگونه حجم واقعی هارد خود را محاسبه کنیم؟ (آموزش)
برای اینکه قبل از خرید هارد دیسک یا فلش مموری بدانید دقیقاً چقدر فضا در ویندوز در اختیار خواهید داشت، یک فرمول بسیار ساده وجود دارد. برای تبدیل حجم اسمی به حجم واقعی، کافیست از این فرمول پیروی کنید:
تبدیل به مگابایت ویندوز
حجم درج شده روی جعبه (به گیگابایت) را در عدد ۰.۹۳۱ ضرب کنید. عدد به دست آمده حجم تقریبی شما در ویندوز خواهد بود.
مثال برای هارد ۲ ترابایت (۲۰۰۰ گیگابایت): ۲۰۰۰ ضربدر ۰.۹۳۱ = ۱۸۶۲ گیگابایت.
محاسبه دقیق ماشین حسابی
اگر به دنبال عدد بسیار دقیق هستید، حجم بایت نوشته شده روی جعبه را سه بار متوالی تقسیم بر عدد ۱۰۲۴ کنید. (بایت -> کیلوبایت -> مگابایت -> گیگابایت ویندوز).
